1. WeatherSpark.com
  2. Afganistan
  3. Ghowr
  4. Tūlak

Tūlak Bölgesinde Ekim Hava Durumu Afganistan

Günlük yüksek sıcaklık 7°C ile 21°C düzeyinden 14°C düzeyine düşer ve nadiren 10°C altına iner veya 25°C üstüne çıkar.

Günlük düşük sıcaklıklar 5°C ile 3°C düzeyinden -1°C düzeyine düşer ve nadiren -6°C altına iner veya 8°C üstüne çıkar.

Referans olarak, yılın en sıcak günü olan 21 Temmuz tarihinde, Tūlak bölgesi sıcaklıkları normalde 13°C ila 30°C arasında değişirken, yılın en soğuk günü olan 12 Ocak tarihinde sıcaklıklar -11°C ila 1°C arasında değişiklik göstermektedir.

Tūlak Ekim Ortalama Yüksek ve Düşük Sıcaklık

25lik ila 75lik ve 10luk ila 90lık yüzde aralıklarıyla günlük ortalama yüksek (kırmızı çizgi) ve düşük (mavi çizgi) sıcaklık. Kısa noktalı çizgi saatlik ortalama hissedilen sıcaklıktır.

Aşağıdaki şekilde Ekim merkez alınarak hesaplanmış 3 aylık dönemde saatlik ortalama sıcaklıkların bir özeti gösterilmektedir. Yatay eksen günü, dikey eksen günün saatini göstermektedir. Renk ise o saat ve gün için olan ortalama sıcaklığı ifade etmektedir.

Ekim ayında Tūlak Saatlik Ortalama Sıcaklığı

Ekim ayında Tūlak Saatlik Ortalama Sıcaklığı1815222911223344556677889910101111121213131414151516161717181819192020212122222323242425252626272728282929303031310000040408081212161620200000EylKasŞimdiŞimdidondurucuçok soğuksoğukserinrahatılıkserindondurucu
aşırı soğuk -9°C dondurucu 0°C çok soğuk 7°C soğuk 13°C serin 18°C rahat 24°C ılık 29°C sıcak 35°C boğucu sıcak
Saatlik ortalama sıcaklık, renk kodlanmış bantlar ile. Çakışan gölgeli yerler gece ve günlük alacakaranlığı göstermektedir.

New Castle, Kolorado, Amerika Birleşik Devletleri (11.801 kilometre uzağında) ve Sheridan, Wyoming, Amerika Birleşik Devletleri (11.218 kilometre) Tūlak bölgesine sıcaklıkları en çok benzeyen uzak yabancı yerlerdir (karşılaştırmaya bakınız).

Tūlak şehrinin başka bir şehirle karşılaştırın:

Bulutlar

Tūlak bölgesinde Ekim ayında bulut örtüsü hızla artar ve ay boyunca gökyüzünün kapalı veya çok bulutlu olduğu zaman %4 düzeyinden %19 düzeyine yükselir.

Ayın en açık günü 1 Ekim tarihinde gerçekleşir ve %96 oranında açık, az bulutlu veya parçalı bulutlu olur.

Referans olarak 16 Mart tarihinde yani yılın en bulutlu gününde havanın kapalı veya çok bulutlu olma ihtimali %42 iken 30 Ağustos tarihinde yani yılın en açık gününde gökyüzünün açık, az bulutlu veya parçalı bulutlu olma ihtimali ise %100.

Ekim Tūlak bölgesi Bulut Örtüsü Kategorileri

Ekim Tūlak bölgesi Bulut Örtüsü Kategorileri181522291122334455667788991010111112121313141415151616171718181919202021212222232324242525262627272828292930303131%0%100%10%90%20%80%30%70%40%60%50%50%60%40%70%30%80%20%90%10%100%0EylKas1 Eki%961 Eki%9631 Eki%8131 Eki%8111 Eki%9211 Eki%9221 Eki%8621 Eki%86ŞimdiŞimdiaçıkaz bulutlukapalıçok bulutluparçalı bulutlu
%0 açık %20 az bulutlu %40 parçalı bulutlu %60 çok bulutlu %80 kapalı %100
Gökyüzünün bulutlarla kaplı olan yüzdesine göre kategorize edilen her bir bulut örtüsü bandında geçirilen zamanın yüzdesi.

Yağış

Yağmurlu gün en az 1 milimetre sıvı veya sıvıya eşdeğer yağışın olduğu bir gündür. Tūlak bölgesinde Ekim boyunca yağmurlu bir gün olma ihtimali ayın başında %1 düzeyinde başlayıp %4 düzeyinde sona ererek kademeli artar.

Referans olarak yılın en yüksek yağış ihtimali 13 Mart tarihinde %18 iken en düşük ihtimal 18 Temmuz tarihinde -%0 olmaktadır.

Ekim boyunca Tūlak bölgesinde, Bir günün yalnızca yağmurlu olma olasılığı gün boyunca %2 civarında neredeyse sabit kalır., Bir günün karla karışık yağmurlu olma olasılığı gün boyunca %1 civarında neredeyse sabit kalır. ve Bir günün yalnızca karlı olma olasılığı gün boyunca %0 civarında neredeyse sabit kalır.

Ekim Tūlak bölgesinde Yağış Olasılığı

Ekim Tūlak bölgesinde Yağış Olasılığı181522291122334455667788991010111112121313141415151616171718181919202021212222232324242525262627272828292930303131%0%0%1%1%2%2%3%3%4%4%5%5%6%6%7%7%8%8%9%9%10%10EylKas1 Eki%11 Eki%131 Eki%431 Eki%411 Eki%111 Eki%121 Eki%221 Eki%2ŞimdiŞimdikarkarışıkyağmur
Çeşitli yağış türlerinin gözlemlendiği günlerin yüzdesi, eser miktar yağışlar hariç tutulmaktadır: yalnızca yağmur, yalnızca kar, karışık (hem yağmur hem de karın aynı gün yağması).

Yağış miktarı

Yalnızca aylık toplamı değil, ay içerisindeki varyasyonu da göstermek için yılın her bir gününü merkez alan hareketli 31 günlük dönemler üzerinden yağış miktarı gösterilmektedir.

Ekim boyunca Tūlak bölgesindeki hareketli 31 günlük ortalama yağış miktarı neredeyse sabit kalır ve 3 milimetre civarında kalır ve nadiren 20 milimetre düzeyini aşar.

Ekim Ayında Tūlak Bölgesinde Aylık Ortalama Yağmur Miktarı

25lik ila 75lik ve 10luk ila 90lık yüzde aralıklarıyla söz konusu günü merkez alan ve hareketli 31 günlük bir dönemde biriken ortalama yağmur miktarı (düz çizgi). İnce noktalı çizgi sıvıya eşdeğer ortalama kar yağışını göstermektedir.

Güneş

Ekim boyunca Tūlak bölgesinde gün uzunluğu hızla azalır. Ayın başından sonuna kadar günün uzunluğu 1 saat 0 dakika kadar azalır; ortalama günlük 2 dakika 0 saniye azalır ve haftalık ise 14 dakika 3 saniyeazalır.

Ayın en kısa günü 31 Ekim tarihinde 10 saat 50 dakika günışığı ile gerçekleşirken en uzun günü ise 1 Ekim tarihinde 11 saat 50 dakika günışığı ile gerçekleşir.

Ekim Tūlak bölgesinde Seher ve Tan Saatleri

Güneşin görünür olduğu saatlerin sayısı (siyah çizgi). En aşağıdan (en sarı) en yukarı kadar (en gri) renk bantları şunları ifade etmektedir: tam gün ışığı, tan (sivil, denizci ve astronomik) ve tam gece.

Tūlak bölgesinde ayın en erken gündoğumu 1 Ekim tarihinde 06:09 saatinde gerçekleşirken en geç gündoğumu ise 24 dakika sonra 31 Ekim tarihinde 06:33 saatinde gerçekleşir.

En geç gün batımı 1 Ekim tarihinde 17:59 saatinde gerçekleşirken en erken gün batımı 36 dakika önce 31 Ekim tarihinde 17:23 saatinde gerçekleşir.

2021 yılında Tūlak bölgesinde Yaz saati uygulaması (YSU) yapılmamaktadır.

Referans olarak yılın en uzun günü olan 21 Haziran tarihinde, Güneş 05:04 saatinde doğup ve 14 saat 25 dakika sonra 19:29 saatinde batarken, yılın en kısa günü olan 21 Aralık tarihinde 07:16 saatinde doğar ve 17:09 saatinde 9 saat 53 dakika sonra batar.

Ekim Tūlak bölgesinde Tan ile Gün Doğumu ve Gün Batımı

Ekim Tūlak bölgesinde Tan ile Gün Doğumu ve Gün Batımı18152229112233445566778899101011111212131314141515161617171818191920202121222223232424252526262727282829293030313100020406081012141618202200EylKas06:0906:091 Eki17:591 Eki17:5906:3306:3331 Eki17:2331 Eki17:2306:1606:1611 Eki17:4611 Eki17:4606:2406:2421 Eki17:3321 Eki17:33SolarGeceYarısıSolarGeceYarısıGüneşTepeNoktasıGündoğumuGünbatımıŞimdiŞimdi
Ekim boyunca güneş günü. Yukarıdan aşağıya siyah izgiler önceki solar gece yarısını, gün doğumunu, güneş tepe noktasını, gün batımını ve bir sonraki solar gece yarısını göstermektedir. Gün, tan (sivil, denizci ve astronomik) ve gece sarıdan griye renk bantlarıyla gösterilmektedir.

Ay

Aşağıdaki rakam Ekim 2021 yılı için olan kilit ay verilerinin kısa bir temsilini sunmaktadır. Yatay eksen günü, dikey eksen günün saatini göstermektedir. Renkli alanlar ise ayın ufuk çizgisinin üstünde olduğu zamanları ifade etmektedir. Dikey gri çubuklar (yeni Aylar) ve mavi çubuklar (dolunaylar) kilit Ay evrelerini göstermektedir. Her bir çubukla ilişkilendirilen etiket evrenin elde edildiği tarihi ve zamanı göstermektedir. Eşlik eden zaman etiketleri de ayın ufuk çizgisinin üzerinde olduğu en yakın zaman aralığı için Ayın doğum ve batımını göstermektedir.

Ekim Yılında Tūlak Bölgesinde Ayın Doğuşu, Batışı ve Evreleri

Ekim Yılında Tūlak Bölgesinde Ayın Doğuşu, Batışı ve Evreleri1815222911223344556677889910101111121213131414151516161717181819192020212122222323242425252626272728282929303031310000040408081212161620200000EylKas7 Eyl05:227 Eyl05:2221 Eyl04:2521 Eyl04:256 Eki15:366 Eki15:3620 Eki19:2720 Eki19:275 Kas01:455 Kas01:4519 Kas13:2819 Kas13:2805:5305:5319:0719:0718:1718:1706:0606:0605:4705:4718:0718:0717:4017:4006:5106:5106:5406:5417:4717:4717:1117:1107:3707:37ŞimdiŞimdi
Ayın ufuk çizgisi üstünde olduğu zaman (açık mavi bölge). Yeni aylar (koyu gri çizgiler) ve dolunaylar (mavi çizgiler) ile gösterilmektedir. Çakışan gölgeli yerler gece ve günlük alacakaranlığı göstermektedir.

Nem

Nem rahatlık düzeyleri için çiylenme noktasını baz alınmıştır zira terin tenden buharlaşıp buharlaşmayacağını ve böylece vücudu serinletip serinletmeyeceğini belirlemektedir. Düşük çiylenme noktaları daha kuru hissi verirken yüksek çiylenme noktaları daha nemli hissi vermektedir. Gece ve gündüz arasında normalde önemli oranda değişiklik arz eden sıcaklıktan farklı olarak çiylenme noktası daha yavaş değişim gösterir ve böylece sıcaklık gece düşebiliyorken genelde bunaltıcı bir günün ardından bunaltıcı bir gece gelir.

Tūlak bölgesinde herhangi bir günün bunaltıcı olma ihtimali Ekim boyunca neredeyse sabit kalır ve ay boyunca %0 civarındadır.

Tūlak Ekim Nem Rahatlık Düzeyleri

Tūlak Ekim Nem Rahatlık Düzeyleri181522291122334455667788991010111112121313141415151616171718181919202021212222232324242525262627272828292930303131%0%0%10%10%20%20%30%30%40%40%50%50%60%60%70%70%80%80%90%90%100%100EylKas16 Eki%016 Eki%01 Eki%01 Eki%031 Eki%031 Eki%0kurukuru
kuru 13°C rahat 16°C nemli 18°C bunaltıcı 21°C basık 24°C dayanılmaz
Çiylenme noktasına göre kategorize edilen, çeşitli nem rahatlık düzeylerinde geçirilen zamanın yüzdesi.

Rüzgar

Bu bölümde yerden 10 metre yükseklikteki geniş alan saatlik ortalama rüzgar hızları tartışılmaktadır. Herhangi bir lokasyonda deneyimlenen rüzgar yerel topografyaya ve diğer faktörlere çok bağımlıdır ve anlık rüzgar hızı ve yönü saatlik ortalamalardan çok daha fazla değişkenlik göstermektedir.

Tūlak bölgesinde saatlik ortalama rüzgar hızı Ekim boyunca azalır ve ay boyunca 13,6 kilometre/saat düzeyinden 11,1 kilometre/saat düzeyine düşer.

Referans olarak yılın en rüzgarlı günü olan 14 Temmuz tarihinde ortalama günlük rüzgar hızı 21,0 kilometre/saat iken yılın en sakin günü olan 17 Kasım tarihinde günlük ortalama rüzgar hızı 10,8 kilometre/saat olmaktadır.

Ekim Tūlak Ortalama Rüzgar Hızı

25lik ila 75lik ve 10luk ila 90lık yüzde aralıklarıyla saatlik ortalama rüzgar hızları (koyu gri çizgi).

Saatlik ortalama rüzgar yönü Tūlak bölgesinde Ekim boyunca kuzey yönünden eser ve 1 Ekim tarihinde %54 oranında zirve yapar.

Ekim Tūlak bölgesinde Rüzgar Yönü

Ekim Tūlak bölgesinde Rüzgar YönüKG181522291122334455667788991010111112121313141415151616171718181919202021212222232324242525262627272828292930303131%0%100%20%80%40%60%60%40%80%20%100%0EylKasŞimdiŞimdibatıgüneykuzeydoğu
kuzeydoğugüneybatı
Ortalama rüzgar yönünün dört ana yönün her birinden geldiği saatlerin yüzdesi, ortalama rüzgar hızının 1,6 km/sa altında olduğu saatler hariçtir. Sınırlardaki hafif renklendirilmiş alanlar belirtilen ara yönlerde (kuzeydoğu, güneydoğu, güneybatı ve kuzeybatı) geçirilen saatlerin yüzdesidir.

Yetiştirme Sezonu

Yetiştirme sezonu tanımları dünya çapında farklılık gösterir ancak bu raporda yıl içerisinde (Kuzey Yarımküre için takvim yılı, Güney Yarımküre için ise 1 Temmuz tarihinden 30 Haziran tarihine kadar) en uzun ve sürekli donma dışı sıcaklı dönemleri (≥0°C) olarak tanımlanmaktadır.

Tūlak bölgesindeki yetiştirme sezonu normalde 5,1 ay boyunca (155 gün) yaklaşık 3 Mayıs tarihinden 5 Ekim tarihine kadar sürer ve nadiren 11 Nisan tarihinden önce veya 24 Mayıs tarihinden sonra başlayıp nadiren 19 Eylül tarihinden önce veya 21 Ekim tarihinden sonra sona erer.

Tūlak bölgesinde Ekim ayı süresince herhangi bir günün yetiştirme sezonu içerisinde kalması ihtimali büyük hızla düşer ve ay boyunca %62 düzeyinden %1 düzeyine düşer.

Ekim Ayında Tūlak Bölgesinde Çeşitli Sıcaklık Bantlarında Geçirilen Zaman ve Yetiştirme Sezonu

Ekim Ayında Tūlak Bölgesinde Çeşitli Sıcaklık Bantlarında Geçirilen Zaman ve Yetiştirme Sezonu181522291122334455667788991010111112121313141415151616171718181919202021212222232324242525262627272828292930303131%0%100%10%90%20%80%30%70%40%60%50%50%60%40%70%30%80%20%90%10%100%0EylKas%621 Eki%621 Eki31 Eki%131 Eki%111 Eki%3311 Eki%3321 Eki%1021 Eki%10%9019 Eyl%9019 EylŞimdiŞimdidondurucuçok soğuksoğukserinrahatılık
aşırı soğuk -9°C dondurucu 0°C çok soğuk 7°C soğuk 13°C serin 18°C rahat 24°C ılık 29°C sıcak 35°C boğucu sıcak
Çeşitli sıcaklık bantlarında geçirilen zamanın yüzdesi. Siyah çizgi belli bir günün yetiştirme sezonu içerisinde olma ihtimalinin yüzdesini göstermektedir.

Yetiştirme derecesi günleri bitki ve hayvan gelişimini tahmin etmede kullanılan yıllık bir ısı birikme ölçeğidir ve maksimum bir sıcaklık düzeyinin üzerindeki herhangi bir fazlalığı göz ardı ederek baz bir sıcaklık üzerindeki sıcaklık entegrali olarak tanımlanmaktadır. Bu raporda taban 10°C tavan ise 30°C olarak kabul edilmektedir.

Tūlak bölgesinde ortalama birikmeli yetiştirme derecesi günleri Ekim boyunca kademeli olarak yükselir ve ay boyunca 66°C ile 1.369°C düzeyinden 1.435°C düzeyine yükselir.

Ekim Tūlak Yetiştirme Derecesi Günleri

25lik ila 75lik ve 10luk ila 90lık yüzde aralıklarıyla Ekim boyunca toplanan günlük ortalama yetiştirme derecesi günleri.

Güneş Enerjisi

Bu bölüm geniş bir alan üzerinde yüzeye ulaşan toplam günlük kısa dalga güneş enerjisini ele almaktadır ve bunu yaparken günün uzunluğu, Güneşin ufuk çizgisi üstündeki yüksekliği, bulut ve diğer atmosferik bileşenler tarafından emilim üzerinde mevsimsel etkileri göz önünde bulundurmaktadır. Kısa dalga radyasyonu görünür ışın ve ultraviyole radyasyon içermektedir.

Tūlak bölgesinde ortalama günlük kısa dalga güneş enerjisi Ekim boyunca hızla düşer ve ay süresince 1,7 kWh ile 6,4 kWh düzeyinden 4,7 kWh düzeyine düşer.

Ekim Ayında Tūlak Bölgesi Ortalama Günlük Kısa Dalga Güneş Enerjisi

Ekim Ayında Tūlak Bölgesi Ortalama Günlük Kısa Dalga Güneş Enerjisi1815222911223344556677889910101111121213131414151516161717181819192020212122222323242425252626272728282929303031310 kWh0 kWh1 kWh1 kWh2 kWh2 kWh3 kWh3 kWh4 kWh4 kWh5 kWh5 kWh6 kWh6 kWh7 kWh7 kWh8 kWh8 kWhEylKas1 Eki6,4 kWh1 Eki6,4 kWh31 Eki4,7 kWh31 Eki4,7 kWh11 Eki5,9 kWh11 Eki5,9 kWh21 Eki5,3 kWh21 Eki5,3 kWhŞimdiŞimdi
25lik ila 75lik ve 10luk ila 90lık yüzde aralıklarıyla metrekare başına toprağa erişen günlük ortalama kısa dalga güneş enerjisi (turuncu çizgi).

Topografi

Bu rapor için Tūlak bölgesi coğrafi koordinatları 33,975° enlem, 63,729° boylam ve 2.275 m yüksekliktir.

Tūlak bölgesinin 3 kilometre çapındaki topoğrafyada yükseklik açısından çok önemli miktarda varyasyon bulunur ve maksimum yükseklik değişimi 364 metre iken ve deniz seviyesinden ortalama yüksekliği ise 2.415 metre kadardır. 16 kilometre çapında çok önemli miktarda varyasyon gösterir (1.480 metre). 80 kilometre çapında ayrıca aşırı varyasyon gösterir (2.654 metre).

Tūlak bölgesinin 3 kilometre yakınındaki alan çayır (%83) ve ekili arazi (%12) ile kaplıyken, 16 kilometre yakınındaki alan çayır (%90) ile ve 80 kilometre yakınındaki alan ise çayır (%83) ile kaplıdır.

Veri Kaynakları

Bu rapor Tūlak bölgesi normal hava durumunu tarihi saatlik hava durumu raporlarının ve 1 Ocak 1980 tarihinden 31 Aralık 2016 tarihine olan model yeniden yapılandırmalarının istatiksel bir analizine dayanarak ortaya koymaktadır.

Sıcaklık ve Çiyleşme Noktası

Ağımızda Tūlak bölgesi tarihi sıcaklık ve çiyleşme noktaları konusunda yedek olarak kullanılmaya uygun yalnızca tek bir hava durumu istasyonu mevcuttur, Herat International Airport.

Tūlak bölgesinden bizim eşiğimiz olan 150 kilometre mesafesine göre daha yakın olan 141 kilometre uzaklığındaki bu istasyonun sıcaklık ve çiylenme kayıtları için ana kaynağımız olarak kullanılabilecek kadar yakın olduğu kanısına varılmıştır.

İstasyon kayıtları istasyon ve Tūlak arasındaki yükseklik farkı için International Standard Atmosphere uyarınca ve MERRA-2 satellite-era reanalysis içerisinde iki lokasyon arasında mevcut bulunan göreli değişikliğe göre düzeltilir.

İstasyonların kendi kayıtlarının da diğer yakın istasyonların veya MERRA-2 yeniden analizlerini kullanarak doldurulmuş olabileceklerini lütfen aklınızda bulundurun.

Diğer Veriler

Güneşin pozisyonuna ilişkin tüm veriler (örneğin gündoğumu ve günbatımı) Astronomical Algoritms 2. Baskı kitabındaki astronomi formülleri kullanılarak Jean Meeus tarafından hesaplanmıştır.

Tüm hava durumu verileri, bulut örtüsü, yağış, rüzgar hızı ve yönü, güneş hareketi de dahil olmak üzere, kaynak olarak NASA MERRA-2 Modern-Era Retrospective Analysis kaynağını kullanmaktadır. Bu yeniden analiz dünya üzerindeki yerlerin 50 kilometrelik bölgeler halinde hava durumunun saatlik tarihini yeniden oluşturmak amacıyla gelişmiş, küresel bir meteorolojik model içerisinde bir dizi geniş alan ölçümlerini bir araya getirmektedir.

Arazi Kullanım verileri, Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Kuruluşu tarafından yayınlanan Global Land Cover SHARE database kaynaklıdır.

Yükseklik verileri, NASA'ya ait Jet Propulsion Laboratory tarafından yayınlanan Shuttle Radar Topography Mission (SRTM) kaynaklıdır.

Yer adları, lokasyonları ve zaman dilimleri GeoNames Geographical Veritabanından alınmıştır.

Havaalanları ve hava durumu istasyonları için zaman dilimleri AskGeo.com tarafından sağlanmaktadır.

Haritalar © National Geographic verileriyle Esri, Esri, DeLorme, NAVTEQ, UNEP-WCMC, USGS, NASA, ESA, METI, NRCAN, GEBCO, NOAA, ve iPC.

Sorumluluk Reddi

Bu internet sitesinde yer alan bilgiler olduğu gibi verilmektedir ve doğruluğuna ve herhangi bir amaca uygunluğuna dair herhangi bir garanti verilmemektedir. Hava durumu verileri hataya, firelere ve diğer eksiklere yatkındır. Bu internet sitesinde sunulan içeriğe göre verilen herhangi bir karar hususunda kesinlikle sorumluluk kabul etmiyoruz.

Bazı önemli veriler için MERRA-2 modelini baz alan yeniden yapılandırmalarımıza dayanıyoruz ve bu konuya özellikle dikkatinizi çekmek isteriz. Zamansal ve uzamsal bütünlük açısından çok büyük avantajları olmasına rağmen bu yeniden yapılandırmalar: (1) modele dayalı hataları olabilecek olan bilgisayar modellerine dayanmaktadır, (2) 50 km alanda kabaca örneklenmiş olduklarından pek çok mikroklimanın yerel varyasyonlarını yeniden yapılandıramamaktadır ve (3) bazı kıyı kesimlerinde, özellikle de küçük adalarda, bazı zorluklarla karşılaşmaktadır.

Biz ayrıca seyahat skorlarımızın üzerine dayandıkları veriler kadar iyi oldukları, herhangi bir lokasyondaki ve zamandaki hava koşullarının tahmin edilemez ve değişken oldukları ve bu skorların tanımlarının okuyucuların kendi tanımlarıyla uyumlu olmayabilecek olan bir dizi tercihe dayandıkları konularında uyarıda bulunmak isteriz.